چرا با وجود ساخت میلیون‌ها خانه، کمبود مسکن بیشتر شده است؟

بر اساس این گزارش، موجودی واحدهای مسکونی ایران از حدود ۲۲.۴ میلیون واحد در سال ۲۰۱۰ به ۲۵.۵ میلیون واحد در سال ۲۰۲۳ رسیده است؛ یعنی طی ۱۳ سال حدود ۳.۱ میلیون واحد به موجودی مسکن کشور اضافه شده است. اما در همین بازه زمانی، کمبود مسکن از ۵۰۰ هزار واحد به ۲.۶ میلیون واحد افزایش یافته و بیش از پنج برابر شده است.

مقایسه ایران با روند جهانی نیز نکات مهمی را آشکار می‌کند. در حالی که موجودی مسکن جهان طی این دوره بیش از ۲۳ درصد رشد کرده، رشد موجودی مسکن ایران تنها حدود ۱۴ درصد بوده است. به همین دلیل، سهم ایران از موجودی مسکن جهان کاهش یافته و در مقابل، سهم کشور از کمبود جهانی مسکن تقریباً چهار برابر شده است.

در مقایسه با برخی کشورهای منطقه، ایران از نظر تعداد واحدهای مسکونی در سطحی نزدیک به ترکیه و بالاتر از مصر و عربستان قرار دارد، اما همچنان فاصله محسوسی با عملکرد موفق‌تر کشورهایی مانند ترکیه در کاهش شکاف مسکن دارد.

شاید مهم‌ترین پیام اقتصادی این گزارش آن باشد که افزایش تعداد واحدهای ساخته‌شده، الزاماً به معنای کاهش بحران مسکن نیست. وقتی عرضه جدید با محل تقاضا یا توان خرید خانوارها همخوانی نداشته باشد، شکاف مسکن همچنان عمیق‌تر می‌شود. به همین دلیل، سیاست‌گذاری در این حوزه باید میان «ساخت مسکن» و «تأمین مسکن قابل‌دسترس» تفاوت قائل شود. در چنین شرایطی حتی ممکن است یک کشور هم‌زمان با خانه‌های خالی و کمبود مسکن روبه‌رو باشد؛ وضعیتی که تناقض آماری نیست، بلکه نتیجه ناهماهنگی میان عرضه، تقاضا و قدرت خرید خانوارهاست.